anonymous
anoniem
model maker
modelmaker
Netherlands
Nederland
Antoine Lipkens
ontwerper
designer
ontwerper: Antoine Lipkens, Voorburg (Zuid-Holland)
Voorburg (Zuid-Holland)
Voorburg
Olke Uhlenbeck
In de 19de eeuw werd druk geëxperimenteerd met het onder water varen. Lipkens spande zich in voor de ontwikkeling van een Nederlandse duikboot. Op basis van uitgebreide studie, en proeven door Uhlenbeck, werd dit model gebouwd. Hierin zijn verbeteringen verwerkt, zoals een centrifugaalpomp voor de voortstuwing. Door geldgebrek bleef het echter bij een model. Pas zeventig jaar later kreeg Nederland een eerste operationele duikboot.
Antoine Lipkens (1782–1847) en Olke Uhlenbeck (1810–1883), Voorburg, 1835–1840, koper, messing, ijzer, lood, glas, leer, touw, hout
Antoine Lipkens (1782–1847) and Olke Uhlenbeck (1810–1883), Voorburg, 1835–1840, copper, brass, iron, lead, glass, leather, rope, wood
The 19th century was full of experiments to create underwater vessels. Antoine Lipkens worked on developing a Dutch submarine. From his extensive studies, and trials by Uhlenbeck, this model was made. It incorporates several improvements, such as a centrifugal pump for propulsion. Due to a lack of financing, a full-size version of this model was never built. The first operational submarine entered service in the Royal Netherlands Navy only seventy years later.
Ineke; Slingerland, Wim Jansen-Jonker, Het graf van Antonie Lipkens bij de Oude Toren, uit: De Hekkensluiter, 10, 2013, 1, pagina pp. 19-31
A.J. Hoving, 'De Marinemodellenkamer (4): Lipkens' Duikboot', De modelbouwer (1992) sept./okt. nr.8, p. 507-508.
Maurice Delpeuch, La navigation sous-marine à travers les siècles, Paris, no date (1902).
Alan Lemmers, De duikboot van Anton Lipkens en Olke Uhlenbeck, uit: Erfgoed van industrie en techniek, 1, 1992, 1, pagina pp. 8-23(zie: R:\Documentatie\Artikelen\Lemmers_1992c.pdf)
A. Korthals Altes, 'De roemruchte daden van Lord Donderton (2) : Desgevorderd vergaan met de bevelhebber', NRC Handelsblad (1976) dinsdag 5 oktober, p. 10.
Harm Stevens, 'Zee op zakformaat', Rijksmuseum Kunstkrant 25 (1999) mei-juni nr. 3, p.10-13.
A. Lemmers, 'Lipkens' and Uhlenbeck's submarine design from 1839'
James B. Sweeney, A Pictorial History of Oceanographgic Submersibles, New York 1970.
Object van de maand (2), Jeroen van der Vliet, Historiek, 14 februari 2012 - http://historiek.net/overige/5875-kopje-onder-met-de-duikboot-van-lipkens-2-
object number
objectnummer
ship model
scheepsmodel
demonstratiemodel
demonstration model
missing parts reconstructed; damage repaired; retouched
hoogte
height
length
lengte
width
breedte
lood
lead (metal)
rope
touw
koper
copper (metal)
iron (metal)
ijzer
glas
glass
messing
brass (alloy)
leer
leather
hout
wood (plant material)
height 52 cm (open) x height 39.4 cm (closed on stand) x length 80.7 cm x width 28.3 cm
copper, brass, iron, lead, glass, leather, rope and wood
Een paar aspecten van deze duikboot blijft onduidelijk. Er is geen voorziening voor luchtverversing, die waarschijnlijk met flessen perslucht voorzien werd. De koker met bedieningshendels die van het dak naar beneden hangt, heeft waarschijnlijk iets te maken met het 'verschrikkelijke wapen' dat Lipkens samen met de duikboot ontwikkelde en waarvan hij het geheim meenam in zijn graf. In de inventaris wordt melding gemaakt van een zeiltuig, dat niet is gevonden. Anton Lipkens en zijn vriend Olke Uhlenbeck ontwikkelden deze duikboot voor vier bemanningsleden en een commandant tussen 1836 en 1839. Het ontwerp werd niet door de Marine geaccepteerd en nooit op ware grootte gebouwd en uitgeprobeerd. Lipkens nam het model in 1842 mee naar de Koninklijke Academie van Ingenieurs in Delft; in 1863 werd het aan de Marinemodellenkamer overgedragen. Voortstuwing door centrifugaalpompen werd voor het eerst door Ruthven in Engeland in 1839 gepatenteerd; op zijn laatst in datzelfde jaar had Lipkens het in het model verwerkt. Het systeem van verticale besturing met verrijdbare gewichten wordt toegeschreven aan Willem Bauer met zijn Brandtaucher uit 1850, maar dit model toont aan dat het al zeker tien jaar eerder is uitgevonden, waarschijnlijk door Lipkens.
Koperen model van een duikboot op een houten standaard, met een apart houten doosje met gereedschap. Druppelvormige romp met platte rand eromheen, waarop een zeereling. De bovenkoepel heeft een aantal lichten, een cockpit en een waterdicht mangat; binnen is een compartiment voor de mechanieken en de bestuurders; dit compartiment kan eruit getild worden, zodat de duiktank eronder zichtbaar wordt. De voortstuwing geschiedt met de hand: met een zwengel, raderwerk en een vliegwiel aan weerszijden worden centrifugaalpompen aangedreven, die het water door straalpijpen naar achteren stuwen. De duiktank wordt door middel van een groot ventiel in het midden gevuld, terwijl de lucht door twee ventielen naar het boven-compartiment gevoerd wordt; zij doen tegelijkertijd dienst als overloop. In de duiktank liggen vier losse drijftanks en voorin loden ballast. De duiktank wordt geleegd met twee pompen, die met dezelfde zwengels als voor de voortstuwing worden aangedreven; door de lucht uit het bovencompartiment terug te pompen wordt het water door dezelfde opening naar buiten gewerkt als waardoor het werd toegelaten. De kiel, die verzwaard is met loden ballast, kan afgestoten worden: het vaartuig drijft dan naar de oppervlakte en de kiel wordt door middel van twee lieren weer opgehesen. Groot rechthoekig roer, dat van binnenuit met een horizontaal stuurwiel wordt bediend. De onafhankelijk aangedreven centrifugaalpompen bieden een extra besturingsmogelijkheid. Verticale besturing gebeurt door het verschuiven van verrijdbare gewichten binnenin, die langs de kant met wielen op rails lopen en door middel van lieren en touwen worden bewogen. Een klein kompas is aangebracht voor de navigatie. Een vierarmige dreg is onder aan de boeg gehangen. Schaal 1:10.
hoogte 52 cm (open) x hoogte 39,4 cm (gesloten, op standaard) x lengte 80,7 cm x breedte 28,3 cm
…; transferred from the collection of Anton Lipkens (1782-1847), Warmond, to the Koninklijke Academie van Ingenieurs (Royal Academy of Engineers), Delft, 1842;{A.A. Lemmers, ‘De duikboot van Anton Lipkens en Olke Uhlenbeck’, _Erfgoed van industrie en techniek_ 1 (1992), no. 1, pp. 8-23, p. 15.} transferred to the Ministerie van Marine (Department of the Navy), The Hague, 1863;{Ibid.} transferred to the museum, 1883
koper, messing, ijzer, lood, glas, leer, touw en hout